ماهیت حسابها بر اساس معادله اصلی حسابداری که شامل بخش دارایی ها در سمت راست و بدهی ها و سرمایه در سمت چپ می باشد تعیین میگردد. هر یک از حسابها در حسابداری ( به استثنای حساب های انتظامی) با توجه به نوع خود متعلق و یا مرتبط با سمت راست و یا سمت چپ معادله حسابداری می باشند و بر همین اساس ماهیت حسابها نیز مشخص میشود. معادله حسابداری عبارت است از:                                                                                دارایی = بدهی + سرمایه

با توجه به اینکه هر نوع رویداد مالی باعث ایجاد تغییر در حساب ها و افزایش یا کاهش آن ها شده و به دنبال آن باعث تغییر در معادله فوق می گردد باید ثبت و ضبط گردد.

بر اساس قواعد حسابداری، بخش سمت راست معادله حسابداری دارای ماهیت بدهکار و سمت چپ آن دارای ماهیت بستانکار می باشد و به همین دلیل به حساب هایی که متعلق به سمت راست معادله حسابداری می باشند “حساب با ماهیت بدهکار” و به حساب هایی که متعلق به سمت چپ معادله حسابداری می باشند “حساب با ماهیت بستانکار” گفته می شود

حساب ها نسبت به “ماهیت بدهکار و بستانکار” دارای ۴ حالت می باشند:

1-    ماهیت بدهکار :
حساب های با ماهیت بدهکار شامل حساب های گروه دارایی های جاری، دارایی های ثابت، هزینه ها و بهای تمام شده می باشند.

۲- ماهیت بستانکار:
حساب های با ماهیت بستانکار شامل حساب های گروه بدهی های جاری، بدهی های بلند مدت، سرمایه و درآمدها می باشند.

نکته: ماهیت برخی از حساب ها با توجه به تاثیر آنها در افزایش یا کاهش مقدار سرمایه شرکت یا دارایی ها مشخص می شود. حساب درآمد، هزینه و ذخیره استهلاک از این جمله می باشند.

حساب های گروه درآمد به دلیل افزایش دادن سرمایه دارای ماهیت بستانکار و حساب های گروه هزینه به دلیل کاستن از سرمایه دارای ماهیت بدهکار می باشند. حساب ذخیره استهلاک نیز چون کاهنده دارایی ها می باشد دارای ماهیت بستانکار است.

3-    حساب های با ماهیت دوگانه:
می توان آنها را یا در سمت راست معادله حسابداری قرار داد و یا در سمت چپ و مانده آن ها در پایان سال می تواند بدهکار یا بستانکار باشد مانند حساب جاری شرکا

4-    حساب ها ی فاقد ماهیت:
این گروه شامل حساب هایی هستند که جنبه تعهدی دارند و تغییرات در آن ها رویداد مالی حساب نمی شود. حساب های انتظامی از جمله این حساب ها می باشد.

 

دارایی ها

بدهی ها

سرمایه

درآمد و فروش

هزینه و خرید

دائم

دائم

دائم

موقت

موقت

افزایش

کاهش

افزایش

کاهش

افزایش

کاهش

افزایش

کاهش

افزایش

کاهش

بدهکار

بستانکار

بستانکار

بدهکار

بستانکار

بدهکار

بستانکار

بدهکار

بدهکار

بستانکار